‘Door de stikstofregels verdwijnen al onze boeren.’ Het is een veelgehoord verhaal van de rechterflank in de Tweede Kamer, gevoed door de agro-lobby. Maar wie naar de feiten kijkt, ziet dat de leegloop op het platteland al ruim zeventig jaar aan de gang is: ver voor de introductie van de huidige milieuregels.
Die leegloop is vooral het gevolg van een doorgeschoten systeem van intensivering. Pas wanneer we durven te breken met dit systeem en kiezen voor een omslag naar ecologische landbouw, bouwen we aan een toekomst met méér boeren én een gezonde natuur.
De komende weken ontkrachten we de grootste lobby fabels over de landbouw. Vandaag ontkrachten we Mythe 2: de milieuregels veroorzaken de leegloop van het platteland.
Sinds wanneer daalt het aantal boeren en landbouwbedrijven?
De daling van het aantal boeren is geen nieuw fenomeen. In 1950 telde Nederland nog meer dan 400.000 landbouwbedrijven; vandaag de dag zijn dat er minder dan 50.000. Ondertussen steeg de gemiddelde oppervlakte van een bedrijf sinds 2000 met 76% en werd de productie naar recordhoogtes gestuwd. Nederland telt dus steeds minder boerenbedrijven, terwijl de overblijvende bedrijven steeds groter en intensiever worden.
Hoe is de schaalvergroting en intensivering van de landbouw ontstaan?
De wortels van deze kaalslag liggen in een politieke keuze voor schaalvergroting en intensivering. Al voor de Tweede Wereldoorlog wordt de wereldmarkt steeds intensiever. Na de oorlog werd die koers onder het motto ‘nooit meer honger’ alleen maar versneld en zet Nederland in op maximale voedselproductie voor de wereldmarkt. Landbouwproducten worden hevig gesubsidieerd en boeren worden gestimuleerd volop in te zetten op mechanisering, kunstmestgebruik en specialisering.
Deze strategie creëerde een ratrace voor boeren: groeien of stoppen. Om mee te komen, staken veel boeren zich diep in de schulden bij banken als Rabobank voor leningen voor grotere stallen en melkrobots. Ondertussen ging het leeuwendeel van (Europese) landbouwsubsidies naar grote bedrijven in plaats van bijvoorbeeld biologische en/of plantaardige landbouw. Ondanks protest en een groeiende groep voorlopers die bewijst dat het anders kan, bleef een omslag in Den Haag uit.
De overheid heeft de natuur jarenlang in de steek gelaten. De rechter gaf ons gelijk: het kabinet móét nu actie ondernemen om de natuur te beschermen én boeren perspectief te bieden. Steun deze boodschap aan het kabinet met jouw naam!
Teken de petitieMilieuregels als de zondebok voor een failliet systeem
Terwijl het aantal boeren afnam, stapelden de milieuproblemen zich op. De intensieve veehouderij, met haar grote veestapel en gebruik van veevoer, kunstmest en bestrijdingsmiddelen, trekt een enorme wissel op onze leefomgeving.
Hoewel bepaalde emissies de afgelopen jaren wel daalden, worden de grenzen van wat de natuur en ons milieu aankan ruimschoots overschreden. Dit raakt niet alleen de natuur, waarvan wij allemaal afhankelijk zijn, maar ook de landbouw zelf. Boeren hebben immers juist een gezonde bodem, schoon water en insecten voor bestuiving en natuurlijke vijanden tegen plagen keihard nodig.
Het is dan ook wrang dat juist de agro-lobby, die de drijfveer is achter het intensieve systeem dat vele boeren heeft doen stoppen, nu dat verlies aan boeren gebruikt als schild om milieuregels tegen te houden. De regels voor stikstof, mest en waterkwaliteit zijn niet de oorzaak van de crisis; ze zijn de noodzakelijke rem op een systeem dat heeft gefaald voor boer en natuur.
Door toch vast te houden aan dit failliete systeem, beschermt de agro-lobby niet ‘de boer’, maar vooral de belangen van een handjevol bedrijven die aan het huidige systeem verdienen, zoals veevoederbedrijven, supermarkten en banken.
Waarom is ecologische landbouw beter voor boeren?
Er is een alternatief dat deze spiraal kan doorbreken: een eerlijke transitie naar ecologische landbouw. Waar het huidige model boeren dwingt tot dure investeringen om steeds meer te produceren, is er bij ecologische landbouw juist ruimte voor méér boeren die met minder vee goed kunnen verdienen.
In dit systeem produceren boeren weer voedsel in balans met de natuur, zonder grootschalige inzet van kunstmest, veevoer uit het buitenland en bestrijdingsmiddelen. Zo herstelt onze natuur en verminderen we onze klimaatimpact, dierenleed en natuurverwoesting in landen als Brazilië.
De nieuwe stikstofplannen zijn niet genoeg
Deze omslag vraagt op de korte termijn wel om een overheid die de regie pakt: boeren moeten worden ondersteund bij de omschakeling. Zo moeten ze eerlijk worden vergoed voor natuurbeheer en andere ecologische of maatschappelijke diensten. Daarnaast moeten de partijen die jarenlang hebben verdiend aan het huidige intensieve systeem (zoals de veevoederbedrijven, banken en supermarkten) financieel bijdragen aan de transitie.
De nieuwe stikstofplannen van het kabinet Jetten zijn een stap in de goede richting, maar leunen helaas nog te sterk op dure technologische oplossingen en onvoldoende op de integrale omslag die nodig is om de leegloop van het platteland een halt toe te roepen.
Zijn ‘te strenge’ milieuregels schuldig aan de leegloop van het platteland?
Het idee dat ‘te strenge’ milieuregels de schuldige zijn aan de leegloop van het platteland, is dus een fabel. Pas als we durven toegeven dat ongeremde schaalvergroting het platteland heeft leeggezogen, kunnen we bouwen aan een toekomst waarin de boer weer centraal staat – mét respect voor de natuur.
Wil jij ook een steentje bijdragen?
Loop dan op 12 september mee met het GroenGezond Voedsel-blok tijdens de Klimaatmars. Zo laat jij zien dat jij kiest voor een voedselsysteem dat boeren een eerlijke toekomst biedt, dieren meer welzijn geeft, natuur en biodiversiteit herstelt en bijdraagt aan een leefbaar klimaat. Roep vooral ook je vrienden, familie, volgers of collega’s hiervoor op. Vooraf aanmelden = fijn!
Maar ook: Eet minder vlees en zuivel, koop zoveel mogelijk biologisch. Of sluit je aan bij CSA (Community Supported Agriculture)-netwerk Nederland, wat de productie van vers, lokaal, seizoensgebonden, gezond en gevarieerd voedsel toegankelijk maakt voor iedereen, of bij de Herenboeren, waar boeren werken voor huishoudens die lid zijn van een coöperatie. Of doe je boodschappen bij een Caring Farmer bij jou in de buurt.
Ook fijn: als je onze petitie tekent voor beschermen van de natuur en hulp voor boeren én burgers bij de omslag naar duurzaam voedsel.
De overheid heeft de natuur jarenlang in de steek gelaten. De rechter gaf ons gelijk: het kabinet móét nu actie ondernemen om de natuur te beschermen én boeren perspectief te bieden. Steun deze boodschap aan het kabinet met jouw naam!
Teken de petitie