Het jaar is slecht begonnen voor het Amazonewoud. Op 5 januari kondigde de koepel van de grootste sojahandelaars in Brazilië (ABIOVE) aan dat ze zich willen terugtrekken uit het sojamoratorium. Daarmee hangt het meest succesvolle ontbossingsbeleid ter wereld aan een zijden draadje. Wat jarenlang gold als een stevig schild voor het regenwoud, dreigt plots te verdwijnen.
Het Amazone sojamoratorium is niet zomaar een corporate duurzaamheidsbelofte. Het wordt vaak gezien als een van de meest doeltreffende afspraken ooit om ontbossing tegen te gaan.
In 2006 onthulde Greenpeace hoe soja van pas ontbost regenwoud werd gebruikt als veevoer. Die soja belandde uiteindelijk bij grote merken zoals McDonald’s en andere internationale fastfood- en supermarktketens wereldwijd. De publieke verontwaardiging was groot en leidde tot een historische doorbraak: handelaren, bedrijven en maatschappelijke organisaties onder leiding van Greenpeace richtten het sojamoratorium op. Een baanbrekende deal die een halt toeriep aan sojateelt op nieuw ontboste gronden in het Amazonewoud.
Het effect was indrukwekkend. Voor het moratorium werd tot 30% van de nieuwe sojavelden aangelegd door primair regenwoud te kappen. Vandaag is dat minder dan 4%. Tegelijk kon Brazilië zijn sojaproductie verdrievoudigen zonder massale ontbossing. Het bewijs dat landbouw mogelijk is zonder bossen te vernietigen.
De aanleiding voor de huidige crisis
De huidige crisis werd in gang gezet door een nieuwe wet in de Braziliaanse deelstaat Mato Grosso, het centrum van de sojaproductie. Sinds 1 januari 2026 verliezen bedrijven belastingvoordelen als ze deelnemen aan vrijwillige milieuafspraken die verder gaan dan de nationale wetgeving, zoals het sojamoratorium.
Die wet kwam er onder druk van de machtige Braziliaanse agrobusinesslobby. En met resultaat: ABIOVE kondigde aan dat het zich wil terugtrekken uit het moratorium. Ondertussen zijn de logo’s van grote multinationals zoals ADM, Bunge, Cargill en Louis Dreyfus verdwenen van de officiële website van de overeenkomst.
Door fiscale voordelen te verkiezen boven hun duurzaamheidsbeloften, ondermijnen deze bedrijven een van de belangrijkste beschermingsmechanismen voor het Amazonewoud. ABIOVE stelt weliswaar dat haar leden hun toeleveringsketens blijven monitoren. Maar hoewel individuele beloftes om toeleveringsketens te controleren mooi klinken, halen ze zelden het niveau van een gezamenlijke, transparante afspraak.
Wat staat er op het spel?
Als het moratorium niet meer gerespecteerd wordt, zullen de gevolgen wereldwijd voelbaar zijn. Zonder het moratorium hoeven producenten enkel te voldoen aan de Braziliaanse Boswet. Die wet is belangrijk, maar staat producenten toe om 20% van hun land in het Amazonegebied te ontbossen, en in sommige gevallen zelfs meer. Schattingen tonen aan dat dit tegen 2045 kan leiden tot een toename van ontbossing met 30%.
Ook voor bedrijven en consumenten wereldwijd zijn de gevolgen groot. Dankzij het sojamoratorium konden de bedrijven hun klanten garanderen dat hun producten niet bijdragen aan ontbossing in de Amazone. Dat is precies waarom zoveel grote merken het moratorium al decennialang steunen. En waarom onlangs meer dan een dozijn toonaangevende Europese supermarktketens, waaronder Lidl, Aldi en Tesco, hun steun publiekelijk opnieuw hebben uitgesproken.
Wetenschappers waarschuwen dat het Amazonewoud al gevaarlijk dicht bij een ‘kantelpunt’ staat. Als er nog maar enkele procentpunten bosbedekking verloren gaan, kan het hele ecosysteem veranderen in een droge, brandgevoelige savanne. Dat zou miljarden tonnen CO₂ vrijmaken en het behalen van mondiale klimaatdoelen onmogelijk maken. De inzet is enorm.
Kom in actie: de wereld kijkt mee
Greenpeace Brazilië steunt een juridische procedure tegen de wet van Mato Grosso bij het Braziliaanse Hooggerechtshof, met het argument dat het ongrondwettelijk is om bedrijven te bestraffen die méér doen voor het milieu dan wat de wetgeving bepaalt. Maar juridische stappen alleen volstaan niet: internationale druk is cruciaal.
Het grootste deel van de soja wordt gebruikt als veevoer, en komt zo indirect terecht op onze borden. In een tijd waarin overheden er niet in slagen om natuur en mensen voldoende te beschermen tegen commerciële belangen, is het belangrijker dan ooit dat burgers hun stem laten horen. We moeten duidelijk maken aan sojahandelaren en internationale merken dat we geen producten accepteren die verbonden zijn met de vernietiging van ’s werelds grootste regenwoud.
De Amazone is geen privébezit van de agribusiness. Het is een ecosysteem van wereldbelang. Als haar bescherming wegvalt, verliezen we allemaal. Laten we ervoor zorgen dat dat niet gebeurt.
Eis samen met ons een betere bescherming voor het Amazonewoud
