2025 was een turbulent jaar voor de Europese Bossenwet. Nadat de toepassing van de wet eind 2024 al met één jaar werd uitgesteld, werd vorige maand beslist om de wet nog maar eens een jaar uit te stellen en aanzienlijk te versoepelen. Als reden voor dit nieuwe uitstel, voerde de Europese Commissie in september aan dat het bijhorende IT-systeem nog niet operationeel was. Maar velen zien als de echte verklaring de groeiende druk van Europese belangengroepen en EU handelspartners. De saga over de Europese Bossenwet duurt ook dit jaar voort terwijl de ontbossing verder doorraast.
Na jarenlange campagnes van Greenpeace en andere milieuorganisaties en intensief democratisch debat, werd in juni 2023 de Europese Bossenwet aangenomen (in technische termen: de Europese regelgeving voor ontbossingsvrije producten of EUDR). Het is een verordening die er moet voor zorgen dat consumptiegoederen zoals soja, palmolie, hout, papier, koffie, chocolade, rubber en rundsvlees die nog steeds massaal op de Europese markt worden ingevoerd, voortaan geen link meer zouden hebben met ontbossing, bosdegradatie en schendingen van mensenrechten. De Europese Bossenwet werd door de vorige Europese Commissie gelanceerd als een vitaal onderdeel van de Europese ‘Green Deal’, het masterplan van de EU op vlak van klimaat- en biodiversiteitsbeleid.
2025: nieuw uitstel en aanzienlijke versoepeling van de Europese Bossenwet
Aanvankelijk was gepland dat deze wetgeving vanaf eind december 2024 zou toegepast worden, maar de EU-lidstaten en het Europees Parlement steunden een voorstel van de Europese Commissie om dit uit te stellen tot eind 2025. Het voorbije jaar groeide de weerstand tegen de Europese Bossenwet nog verder aan. Uiteindelijk werd vorige maand beslist dat de toepassing van de Europese Bossenwet niet alleen met een extra jaar wordt uitgesteld, maar werden ook een aantal versoepelingen goedgekeurd.
Vereenvoudiging bewijslast
Enkel de bedrijven die de producten als eerste op de Europese markt brengen, moeten nog aantonen dat hun producten “ontbossingsvrij” zijn. Andere marktdeelnemers en handelaren hebben nu minder strenge verplichtingen ondanks hun aanzienlijke invloed in de bevoorradingsketen. Dit is een duidelijke afzwakking van de oorspronkelijke vereisten voor volledige traceerbaarheid en gedeelde verantwoordelijkheid in de gehele bevoorradingsketen. Het zal voor autoriteiten lastiger zijn om producten te traceren die niet in regel zijn met de EUDR.
Minder verplichtingen voor kleine en middelgrote ondernemingen
Tegelijkertijd, worden kleine en middelgrote bedrijven uit zogenaamde laag-risico landen (= alle EU-landen maar ook sommige andere landen zoals het Verenigd Koninkrijk, Oekraïne en de Verenigde Staten) nu in de praktijk vrijgesteld van essentiële vereisten op vlak van “due diligence” (een stelsel van zorgvuldigheidsregels die bedrijven aanvankelijk moesten naleven om er zeker van te zijn dat hun producten vrij zijn van ontbossing).
Vrijstelling voor boeken en andere producten
Tijdens de laatste onderhandelingen zijn het Europees Parlement en de Europese Raad ook overeengekomen dat een aantal geprinte papierproducten (zoals boeken en kranten) niet meer onder het toepassingsgebied van de Europese Bossenwet vallen. Hiermee creëert de EU een riskant precedent dat zou kunnen leiden tot uitsluiting van nog meer producten waarop de wetgeving van toepassing is.
Herziening van de EUDR tegen 30 april 2026
Het akkoord dat vorige maand door het Europees Parlement en door de Europese Raad werd gestemd, stipuleert ook dat de Europese Commissie tegen 30 april 2026 de wet moet evalueren op zijn impact en administratieve last, met het oog op eventuele verdere vereenvoudiging. Deze clausule kan de deur openzetten voor nog meer afzwakkingen. Hoe kan men immers de impact van de wet al op een ernstige manier inschatten nog voor die in werking is getreden? Deze clausule zal leiden tot nog meer juridische onzekerheid, als er nog verdere wijzigingen aan de wet zouden worden voorgesteld. Op die manier bestraft men ook alle bedrijven en landen die al veel hebben geïnvesteerd om wel op tijd in regel te zijn met de Europese Bossenwet.
Europese milieuwetgeving staat onder grote druk
De recente aanvallen op de Europese Bossenwet wet zijn geen geïsoleerd feit: er is een zorgwekkende trend om lopende initiatieven voor nieuwe Europese milieuwetgeving te vertragen en af te zwakken en om bestaande regelgeving uit te hollen. Bij het aantreden van de nieuwe Europese commissie, werd deregulering het nieuwe leitmotiv. De aanval werd ingezet op een brede waaier van reeds bestaande Europese milieuwetgeving en lopende beleidsinitiatieven. ‘Administratieve vereenvoudiging’ is vaak een eufemisme voor regelrechte afzwakking van Europese wetgeving. Zo werd in december 2025 ook de Europese wetgeving voor de goedkeuring van pesticiden versoepeld, werd het verbod op de verkoop van nieuwe benzine en dieselwagens tegen 2035 uitgesteld, en komt er ook een herziening van de zorgplichtwet die bedrijven ertoe moest aanzetten om beter rekening te houden met voorschriften op vlak van milieu en mensenrechten. Veel initiatieven om Europese milieuwetgeving af te zwakken komen van de conservatieve EVP-fractie (de Europese Volkspartij) met steun van de extreemrechtse fracties in het Europees Parlement. Ook de aanvallen op de Europese Bossenwet zijn in grote mate te wijten aan het lobbywerk van de EVP.
EU-Mercosur handelsovereenkomst zal ontbossing in Latijns-Amerika stimuleren
De vertraging en verzwakking van de Europese Bossenwet maken het EU-Mercosur-akkoord met bosrijke landen in Latijns-Amerika extra problematisch. Dit handelsakkoord zou de vrijhandel tussen de EU en landen zoals Brazilië verder versterken, wat onvermijdelijk zou leiden tot een toename van de invoer van producten die vaak gelinkt zijn aan ontbossing, zoals soja en rundvlees. Maar zonder een sterke Bossenwet ontbreekt elk effectief controlemechanisme om ontbossingsproducten van de Europese markt te weren. Het Mercosur-akkoord dreigt de ontbossing dus verder aan te wakkeren.
De huidige ontwikkelingen met de EUDR verhogen de druk op de Europese parlementsleden om dit handelsakkoord te verwerpen. Er is nog geen datum vastgesteld voor de ondertekening van de overeenkomst door de EU of voor de ratificatie ervan door het Europees Parlement.
2026: een bepalend jaar voor Europa’s invloed op wereldwijde ontbossing
Een sterke Europese Bossenwet is geen overbodige luxe: de EU-consumptie is verantwoordelijk voor ongeveer 10% van de wereldwijde ontbossing. Elke maand dat de Europese Bossenwet, verder wordt vertraagd, betekent meer bosvernietiging. Consumenten in de EU hebben duidelijke steun uitgesproken voor deze wetgeving: zij willen geen ontbossing meer in hun winkelkar! De Europese Bossenwet moet nu zonder verdere vertraging eindelijk in werking treden in 2027 en de geplande evaluatie van de wet in april volgend jaar mag zeker niet leiden tot verdere afzwakkingen.
De Europese Bossenwet staat onder zware druk, maar wij geven de strijd niet op. Samen met vele anderen blijven we campagne voeren voor een sterke en ambitieuze EUDR die ontbossing écht stopt en mensenrechten beschermt. De bossen kunnen niet wachten.
