Greenpeace staat bekend om zijn campagnes tegen bedrijven. Toen Shell naar olie wou boren in het noordpoolgebied, hebben we dat op alle mogelijke manieren onder de aandacht gebracht. En wereldwijd roepen we Coca Cola op het matje voor zijn bijdrage aan de enorme plasticvervuiling.

Zo ontstaat het beeld van Greenpeace dat gretig bedrijven door de mangel haalt. We kunnen inderdaad scherp zijn wanneer we zulke corporate wantoestanden aan de kaak stellen. Zoals je kan zien in dit grappige filmpje:   

Natuurlijk geloven we niet dat iedereen in grote bedrijven denkt zoals de man in deze video. Er zijn veel zakenmensen – en ondernemingen – die het juiste willen doen voor alle mensen en het milieu. Voor hen hebben we niets dan lof.

Greenpeace wil bovendien niet zomaar iets aanklagen zonder een alternatief aan te reiken. We stellen alles in het werk om de broodnodige oplossingen zo snel mogelijk uit te rollen, waardoor we soms bereid zijn om bedrijven te loven die nog deel zijn van het probleem.

We hebben bijvoorbeeld “bravo” gezegd tegen Coca Cola, toen de multinational klimaatschadelijke koelstoffen uit zijn frigo’s haalde, iets waar het klimaat en toekomstige generaties baat bij hebben. Toch aarzelen we niet om hen vandaag op een ander reusachtig probleem te wijzen, namelijk de vervuiling met hun verpakkingen. Eén van onze kernwaarden is dat we geen permanente vrienden of vijanden hebben.        

Het is een feit dat bedrijven die zich misdragen maar zelden worden gestraft, en dat die vaak onze politieke leiders in hun zak hebben zitten. Het publieke goed – onze planeet, onze toekomst – is de pineut.

Dat blijkt ook duidelijk uit ons nieuw rapport Justice for People and Planet, dat 20 cases behandelt rond verregaande beïnvloeding, straffeloosheid, en nauwe banden tussen politiek en bedrijfswereld. We doen uit de doeken hoe bepaalde bedrijven de mensenrechten schenden en het milieu schade berokkenen. Denk aan ontbossing, water- en luchtvervuiling, plasticvervuiling, afvaldumping, en de schending van de rechten van inheemse gemeenschappen.     

Bedrijven kunnen zich maar misdragen omdat het huidige systeem dat toelaat. De economie is geglobaliseerd, maar in het bestuur zien we grote lacunes. Er gelden wereldwijd geen afdwingbare sociale en ecologische regels waar economische spelers zich aan moeten houden, waardoor ondernemingen wegkomen met milieuverwoesting en mensenrechtenschendingen.

Al te vaak leidt het spoor naar politici die er niet in slagen bindende wetten goed te keuren waarmee bedrijven effectief voor hun verantwoordelijkheid geplaatst kunnen worden.   

Het kan anders. Efficiënt optreden van staten kan een eind maken aan de verregaande beïnvloeding en de lacunes in het beleid. Nochtans bestaat er gespierde globale regelgeving. De Wereldhandelsorganisatie bijvoorbeeld kan landen sanctioneren die haar regels overtreedt.  

We hebben nood aan gelijkaardige, strenge regels voor milieu en mensenrechten. Daarom presenteert Greenpeace 10 principes om bedrijven te responsabiliseren:

1. Mens en milieu, niet de bedrijven, moeten centraal staan in het beleid en openbaar leven.

2. Publieke participatie moet deel uitmaken van het proces om nieuw beleid op te stellen.

3. Staten moeten afstappen van beleid dat de rechten van mensen en het milieu ondermijnt.

4. Bedrijven moeten onderworpen worden aan bindende regels omtrent waar ze gevestigd zijn en waar ze opereren.

5. Staten moeten van bedrijven een gepaste zorgvuldigheid eisen, en een corporate verantwoordelijkheid van producten en diensten van wieg tot graf.  

6. Staten moeten een race naar de top promoten, door bedrijven te verbieden om activiteiten in het buitenland op te zetten die in eigen land niet toegelaten zijn vanwege de risico’s voor mens en milieu.

7. Staten moeten zorgen voor transparantie bij alle activiteiten van bedrijven en hun regering, als die impact kunnen hebben op mens en milieu – en met betrekking tot handel, fiscaliteit, financieringen en investeringen.  

8. Bedrijven en hun leiders moeten aansprakelijk zijn voor schendingen van milieu- en mensenrechten die onder hun verantwoordelijkheid vallen, in eigen land of in het buitenland.

9. Mensen van wie de rechten worden geschonden of het milieu schade wordt berokkend, moeten gegarandeerd recht krijgen op een effectieve remediëring.

10. Staten moeten de beleidskaders die ze opzetten ook afdwingen.

Gelukkig worden er hier en daar al stappen in de goede richting gezet. Frankrijk eist sinds kort van bedrijven dat ze de potentiële risico’s voor mens en milieu als gevolg van hun activiteiten in kaart brengen, en er alles aan doen om ze te vermijden.

Zwitserland maakt zich op voor een referendum dat bedrijven wettelijk zou verplichten om respect voor de mensenrechten en het milieu in al hun activiteiten te integreren.

En er zijn specifieke wetten zoals de Britse Modern Slavery Act die bedrijven ook verplichten om slavernij en mensenhandel in hun bevoorradingsketen uit te sluiten.

Dit alles bewijst dat regeringen gespierd beleid kunnen voeren om bedrijfsactiviteiten wereldwijd in goede banen te leiden. Als ze maar willen…  

 

- Daniel Mittler is politiek directeur bij Greenpeace International