Vandaag schrijven we geschiedenis. Eindelijk kan Den Haag ons niet meer negeren. Vandaag trekt de rechtbank een streep in het zand. Onze levens, onze cultuur en ons land worden serieus genomen. De Staat kan niet langer wegkijken.
Onnie Emerenciana, eiser Klimaatzaak Bonaire
Op 28 januari boekten de inwoners van het Caribische eiland Bonaire een historische overwinning. Niet alleen voor zichzelf, maar voor alle gemeenschappen wereldwijd die opkomen voor klimaatrechtvaardigheid.
In een baanbrekend vonnis oordeelde de rechtbank dat Nederland de mensenrechten van de inwoners van Bonaire schendt door hen onvoldoende te beschermen tegen de klimaatcrisis. De Nederlandse staat mag de inwoners van Bonaire niet behandelen als tweederangsburgers en moet hen effectief beschermen tegen de impact van de klimaatcrisis.
Deze zaak werd aangespannen door acht moedige inwoners van Bonaire en ondersteund door Greenpeace Nederland.
Een doorbraak na jaren van strijd
Bonaire bevindt zich nu al in de frontlinie van de klimaatcrisis. Extreme hitte, afstervende koraalriffen en een stijgende zeespiegel hebben een directe impact op het dagelijks leven op het eiland. Toch laat de Nederlandse overheid na om de inwoners van Bonaire voldoende te beschermen, terwijl die bescherming er wél is voor inwoners van Europees Nederland.
Die schrijnende ongelijkheid staat centraal in deze zaak.
In januari 2024 stapten inwoners van Bonaire samen met Greenpeace naar de rechter om dit onrecht aan te vechten. Ze betoogden dat het klimaatbeleid van de staat zijn mensenrechtenverplichtingen niet nakomt, en dat de bevolking van Bonaire daarvoor de prijs betaalt.
De rechter gaf hen gelijk.
In het vonnis erkende de rechter wat de inwoners van Bonaire al lang weten: de klimaatcrisis is een reële en groeiende dreiging voor hun leven en bestaanszekerheid. De rechter stelde expliciet dat “de Staat een juridische verplichting heeft om het recht van de inwoners van Bonaire op leven, gezondheid, welzijn en het genot van hun eigen cultuur te beschermen tegen de negatieve gevolgen van klimaatverandering.”
Onderdeel van een groeiende wereldwijde beweging
Over de hele wereld stappen gemeenschappen naar de rechter om klimaatrechtvaardigheid te eisen. Met succes.
Van oudere vrouwen en bezorgde jongeren die zwak klimaatbeleid aanvechten, tot inheemse gemeenschappen die hun land, cultuur en tradities verdedigen, en eilandstaten die verantwoording eisen voor klimaatschade: de boodschap klinkt steeds luider. Overheden en bedrijven kunnen de klimaatcrisis niet langer negeren zonder juridische gevolgen.
De uitspraak in de Bonaire-zaak bouwt voort op dit wereldwijde momentum. Ze laat zien dat rechters steeds vaker luisteren naar gemeenschappen die kwetsbaar zijn voor de klimaatcrisis, de wetenschap serieus nemen en erkennen dat een gebrek aan klimaatactie een schending is van fundamentele mensenrechten.
Elke zaak bouwt voort op de vorige en versterkt de volgende. Elke overwinning geeft een duidelijk signaal af: klimaatactie is een juridische én morele verplichting tegenover mens en planeet.
De kracht van mensen centraal
De inwoners van Bonaire spraken zich uit over hun huizen, hun gezondheid en de toekomst van hun kinderen.
Greenpeace Nederland ondersteunde hen en stond hen bij in elke stap van het proces. Onze Nederlandse collega’s lieten ook onderzoek uitvoeren naar hoe de klimaatrisico’s onder het huidige beleid verder zullen toenemen. De juridische teams van advocatenkantoren Kennedy Van der Laan en Prakken d’Oliveira, Greenpeace International en strategische bondgenoten leverden cruciale expertise en hielpen om de ervaringen van de inwoners van Bonaire om te zetten in juridische slagkracht.
Wat nu?
Deze uitspraak is een mijlpaal, maar niet het einde van het verhaal.
De Nederlandse staat moet nu onmiddellijk en volledig voldoen aan zijn verplichtingen. Dat betekent krachtiger klimaatbeleid, snellere uitstootvermindering en een adaptatieplan dat de inwoners van Bonaire beschermt tegen de toenemende gevolgen van de klimaatcrisis.
Deze zaak laat zien dat verandering mogelijk is. Wanneer gemeenschappen zich organiseren, wanneer hun verhalen en wetenschappelijke inzichten de rechtszaal bereiken, en wanneer mensen weigeren onrecht te accepteren, kunnen zelfs machtige overheden ter verantwoording worden geroepen, en gedwongen tot verandering.
Ook in België wachten we op een verdict in een belangrijke klimaatzaak. Boer Hugues Falys daagde TotalEnergies voor de rechter vanwege hun aandeel in de klimaatcrisis, die een bijzonder grote impact heeft op zijn werk. Greenpeace België en andere organisaties staan hem bij in de rechtbank. We verwachten het verdict eind april.
