Greenpeace International analyseerde 37 overheidsmaatregelen die sinds 28 februari 2026 zijn genomen als reactie op de olieschok als gevolg van de oorlog tegen Iran. Veel van deze maatregelen dreigen de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen, die aan de basis van deze oorlog ligt, juist te vergroten.
Update 22 april: De analyse gebeurde voordat ook onze federale regering met enkele energiemaatregelen kwam. Er wordt tot 80 miljoen euro uitgetrokken voor energiesteun, verspreid over de komende drie maanden. Het gaat vooral om een fiscale aanmoediging voor een hogere kilometervergoeding van werkgevers en een eerder bescheiden tussenkomst voor de sociale fondsen voor stookolie, gas en elektriciteit voor kwetsbare gezinnen.
Ook al is dit een vorm van fossiele subsidies, op korte termijn zijn het vaak wel begrijpelijke maatregelen om oplopende kosten voor mensen helpen op te vangen. Al is het vreemd dat de steun voor zij die het het meest nodig hebben een eerder beperkt budget krijgt toegewezen. En vooral: structurele maatregelen om op korte en langere termijn energie te besparen en onze afhankelijkheid van fossiele energie versneld af te bouwen blijven uit, en dat is onbegrijpelijk. Daarnaast krijgt premier Bart De Wever ook wel het mandaat om in Europa te pleiten voor het instellen van een broodnodige overwinstbelasting voor de fossiele industrie, zoals Greenpeace eerder al bepleitte.
De oorlog tegen Iran en de olieschok leggen de kwetsbaarheid van fossiele brandstoffen bloot
Dit is niet zomaar de volgende prijsstijging. Het is een waarschuwing over de werkelijke kwetsbaarheid van een economie die steunt op fossiele brandstoffen. Het Internationaal Energieagentschap (IEA) stelde dat deze oorlog “de grootste verstoring van het aanbod in de geschiedenis van de wereldwijde oliemarkt veroorzaakt”, en dat is precies wat er gebeurt wanneer landen afhankelijk zijn van olie en gas. Wanneer zo’n groot deel van de wereldeconomie afhankelijk is van een gecentraliseerde, brandbare grondstof die door strategische knelpunten wordt vervoerd, vertaalt oorlog zich snel in hogere voedselprijzen, energierekeningen, transportkosten en algemene economische instabiliteit.
Daarom gaat deze crisis niet alleen over koolstofemissies of klimaatdoelen. Het gaat over veerkracht, veiligheid en overleving. De oorlog heeft de inherente kwetsbaarheid van fossiele energiesystemen aangetoond: elke verstoring van scheepvaartroutes of toeleveringsketens werkt binnen enkele dagen door in het dagelijks leven. Overheden wereldwijd reageren op deze schok, maar veel van hun antwoorden dreigen het systeem te versterken dat deze crisis in de eerste plaats zo verwoestend heeft gemaakt.
Wat overheden moeten doen bij een oliecrisis
De meest effectieve reactie is niet om méér in te zetten op olie en gas, maar om de afhankelijkheid ervan af te bouwen. Als je een probleem van aanbod probeert op te lossen door belastingen te verlagen, eindig je nog steeds met hoge prijzen, maar ook met een groot gat in de begroting. De toekomst en het gezond verstand wijzen richting hernieuwbare energie. Terwijl in België de discussies over steunmaatregelen en oplossingen vastlopen, verwoordde de Zuid-Koreaanse president Lee Jae-myung het duidelijk, met de focus op de toekomst in plaats van enkel de noodtoestand: “Ik denk dat dit een goede gelegenheid is om snel en massaal over te stappen op hernieuwbare energie.”
Landen die meer van hun eigen energie opwekken uit wind en zon, zijn minder blootgesteld aan olieprijsschokken, verstoringen van zeeroutes en geopolitieke chantage. Hoe meer uw overheid investeert in hernieuwbare energie, hoe veiliger uw land en uw portemonnee zullen zijn. Daarom moeten hernieuwbare bronnen niet alleen als klimaatoplossing worden gezien, maar ook als een veiligheidsstrategie en een buffer tegen de crisis in de kosten van levensonderhoud.
Een goed antwoord op de crisis moet twee doelen tegelijk dienen: de bevolking beschermen tegen onmiddellijke nood én de overgang naar veerkrachtige, op hernieuwbare energie gebaseerde systemen versnellen. Dit betekent minder vraag, efficiëntiewinst, steun voor kwetsbare huishoudens en een snellere uitrol van schone, gedecentraliseerde energie, in plaats van nieuwe subsidies, belastingvoordelen of infrastructuur die de fossiele verslaving verlengen.
De koepelorganisatie Canopéa heeft overigens nagedacht over maatregelen om de prijsstijgingen te beperken zonder de toekomst te hypothekeren. En bij Greenpeace België hebben we 27 maatregelen opgelijst die ons in staat stellen snel uit onze afhankelijkheid van olie en gas te stappen.
Hoe reageren andere overheden op de energieschok?
Sinds het begin van de oorlog op 28 februari 2026 heeft Greenpeace 37 wereldwijde maatregelen geanalyseerd. Sommige helpen de kortetermijnproblemen te verlichten zonder landen dieper in de fossiele put te duwen; andere versterken die afhankelijkheid juist, en weer andere geven tegenstrijdige signalen af.
Sommige regeringen nemen maatregelen in de goede richting. In de Filippijnen zijn overheidsdiensten overgestapt op een vierdaagse werkweek, moeten computers uit tijdens de lunchpauze en is de airconditioning beperkt tot 24°C, met als doel het energieverbruik van de overheid met een vijfde te verminderen. Pakistan combineerde schoolsluitingen en telewerkrichtlijnen met een bestaande ‘solar boom’, die in 2026 naar schatting 6,3 miljard dollar bespaart op de import van fossiele brandstoffen tegen de huidige prijzen.
Vietnam zet ook in op telewerk, terwijl hun uitbouw van zonne-energie dit jaar naar verwachting honderden miljoenen dollars aan vermeden import van kolen en gas zal besparen. In Egypte versnelt de regering duurzame projecten, zoals de Abydos 2-zonnecentrale en 2,5 GW aan nieuwe capaciteit, om de dure energie-import te verminderen en de staatsrekening te verlagen.
Andere overheden focussen op energiebesparing in plaats van het verhogen van het fossiele aanbod. Het IEA volgt deze maatregelen wereldwijd op. Thailand vroeg ambtenaren om de trap te nemen in plaats van de lift, de airco lager te zetten en korte mouwen te dragen in plaats van kostuums. De Deense energieminister drong er bij de bevolking op aan minder energie te verbruiken en de auto te laten staan. Politiek gezien presenteerde de voorzitter van de Europese Raad, António Costa, de crisis als een argument voor een snellere lokale energieproductie. In het VK verklaarde staatssecretaris Peter Kyle dat offshore wind en zon sneller moeten worden ontwikkeld om de afhankelijkheid van olie en gas uit politiek onstabiele
Waarom de fossiele lock-in de crisis verergert
Te veel overheden reageren nog steeds met beleid dat het fossiele systeem in leven houdt. Dit biedt op korte termijn politieke verlichting, maar verergert de kwetsbaarheid op lange termijn.
Zuid-Korea legde prijsplafonds op voor brandstoffen, maar hief tegelijkertijd het nationale plafond voor kolengestookte elektriciteit op. Japan plafonneerde de prijzen aan de pomp en sprak strategische olievoorraden aan, terwijl Maleisië de subsidies voor benzine verhoogde naar 510 miljoen dollar om de prijzen te drukken. Brazilië verlaagde de federale belasting op diesel naar nul.
Dit is de tegenstrijdigheid. Overheden zeggen de bevolking te willen beschermen, maar kiezen voor beleid dat net de afhankelijkheid verlengt die aan de basis ligt van deze crisis. Dit legt een diepere onrechtvaardigheid bloot: miljardairs en grote bedrijven profiteren, terwijl de burger de prijs betaalt met hun leven, extreem weer en torenhoge rekeningen. Elke cent aan oorlog en fossiele brandstoffen is een cent gestolen van een rechtvaardige en groene toekomst. Publiek geld zou moeten dienen om een leefbare planeet op te bouwen, niet om verwoesting te financieren.
Hernieuwbare energie is de echte oplossing
Sommige landen denken misschien dat ze de overstap nu niet kunnen betalen. Maar dat is precies waarom schone energie de oplossing is: het kent lagere operationele kosten, vereist minder massale infrastructuurinvesteringen op de lange termijn en kan veel sneller worden uitgerold.
Het alternatief groeit al hard. Volgens de IRENA-statistieken van 2025 maakten hernieuwbare bronnen 92,5% uit van alle nieuwe wereldwijde elektriciteitscapaciteit in 2024. Zonne-energie alleen al bereikte een record van 452 GW. Dat is een toename van 585 GW in slechts één jaar tijd. Vooral zonne-energie brak alle records met een toevoeging van 452 GW. Kortom: hernieuwbare energie vormt inmiddels de absolute hoofdmoot van alle nieuwe energie-installaties wereldwijd.
Dit is essentieel, want hernieuwbare energie doet veel meer dan alleen de uitstoot verminderen. Gedecentraliseerde systemen zijn moeilijker te saboteren en minder kwetsbaar voor blokkades, of verstoorde scheepvaartroutes, en houden huizen, scholen en ziekenhuizen ook in tijden van crisis draaiende. Echte veiligheid ontstaat niet door nog meer geld te pompen in militarisering of fossiele afhankelijkheid, maar door te investeren in zaken die de bevolking écht beschermen, zoals schone energie, de zorg en publieke diensten.
We hebben beleid nodig dat de fossiele verslaving doorbreekt en vol inzet op hernieuwbare energiesystemen. Alleen zo worden gemeenschappen veerkrachtiger, winnen economieën aan stabiliteit en verkleinen we de kans op toekomstige conflicten. Een veilig, stabiel, betaalbaar en schoon energiesysteem is simpelweg het beste beleid voor zowel de portemonnee als de planeet.
Stop onze afhankelijkheid van fossiele brandstoffen
