กรุงเทพฯ, 10 สิงหาคม 2569 – กรีนพีซ ประเทศไทย ร่วมกับเครือข่ายชุมชนชายฝั่ง อำเภอจะนะ – เทพา จังหวัดสงขลา จัดงาน ‘กินข้าวราไหม มื้อนี้มีเรื่องเล’ เพื่อแลกเปลี่ยนข้อมูลและชวนทำความเข้าใจ “เลชุมชน” [1][2] หรือพื้นที่อนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพนอกเขตพื้นที่คุ้มครอง (Other Effective area-based Conservation Measures: OECMs) โดยชุมชน ผ่านมื้ออาหาร และเรื่องเล่าจากตัวแทนชุมชนในพื้นที่ พร้อมย้ำว่าการผลักดัน OECMs ต้องยึดหลักการอนุรักษ์ที่ชุมชนเป็นผู้นำ เคารพสิทธิของชุมชนท้องถิ่น และต้องไม่ถูกบิดเบือนเป็นเครื่องมือฟอกเขียว หรือสร้างความชอบธรรมให้กับกิจกรรมทางธุรกิจที่ส่งผลกระทบต่อความหลากหลายทางชีวภาพ
“เลชุมชน จะนะ–เทพา” เป็นข้อเสนอพื้นที่ OECMs แห่งแรกของประเทศไทยที่ริเริ่มและยื่นเสนอโดยภาคประชาชน [3] ครอบคลุมพื้นที่ทะเลและชายฝั่งกว่า 404,531 ไร่ โดยมีเป้าหมายเพื่อให้รัฐรับรองบทบาทของชุมชนในการบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติ และสนับสนุนการบรรลุเป้าหมายการคุ้มครองความหลากหลายทางชีวภาพของโลก 30×30 ภายหลังการยื่นข้อเสนอต่อสำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (สผ.) เมื่อวันที่ 6 มิถุนายน 2569 ซึ่งขณะนี้อยู่ในสถานะ OECMs candidate หรือมีคุณสมบัติครบถ้วนตามเกณฑ์ OECMs แล้ว และรอให้คณะกรรมการอนุรักษ์และใช้ประโยชน์ความหลากหลายทางชีวภาพแห่งชาติ (กอช.) พิจารณารับรองต่อไป
ภายในงาน ผู้เข้าร่วมจะได้ล้อมวงรับประทานอาหารที่ปรุงจากวัตถุดิบทะเลจะนะ–เทพา พร้อมเรื่องเล่าจากพี่น้องชุมชนชายฝั่งทั้ง 7 ตำบล ซึ่งถ่ายทอดความสัมพันธ์ระหว่างผู้คนกับทะเล ผ่านอาหาร วิถีชีวิต และภูมิปัญญาที่สืบทอดกันมาหลายชั่วอายุคน อาหารทุกจานสะท้อนอัตลักษณ์ และภูมิปัญญาที่สั่งสมจากการอยู่ร่วมกับทะเลมาอย่างยาวนาน รวมถึงคุณค่าของระบบนิเวศที่อุดมสมบูรณ์ และความสำคัญของการดูแลทะเลหน้าบ้านที่ทำให้ชุมชนยังคงมีแหล่งอาหาร แหล่งรายได้ และวัฒนธรรมที่ดำรงอยู่ได้จนถึงปัจจุบัน
ทะเลจะนะ–เทพาไม่ได้มีแค่อาหารอร่อย แต่เป็นแหล่งความหลากหลายทางชีวภาพที่สำคัญของอ่าวไทย เป็นถิ่นอาศัยของชนิดพันธุ์สำคัญ เช่น ฉลามวาฬ เต่าตนุ โลมาหลังโหนก ปลาชายฝั่งกว่า 448 ชนิด และหอยอีกกว่า 500 ชนิด ความอุดมสมบูรณ์ดังกล่าวเป็นรากฐานของความมั่นคงทางอาหาร เศรษฐกิจ และวิถีชีวิตของชุมชนชายฝั่ง จึงเป็นเหตุผลสำคัญที่ชุมชนร่วมกันผลักดันให้พื้นที่แห่งนี้ได้รับการรับรองเป็น “เลชุมชน” (OECMs โดยชุมชน) เพื่อให้การดูแลทรัพยากรที่ดำเนินมาอย่างต่อเนื่องได้รับการยอมรับและสนับสนุนในระดับนโยบาย
เกตน์สิรี ทศพลไพศาล นักรณรงค์ด้านทะเลและมหาสมุทร กรีนพีซ ประเทศไทย กล่าวว่า
“ปัจจุบัน สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (สผ.) มี OECMs นำร่อง 5 โครงการ ซึ่งทุกโครงการเป็นพื้นที่ที่จัดการโดยภาคเอกชน ขณะที่ยังไม่มีพื้นที่ OECMs ที่เกิดจากการบริหารจัดการร่วมระหว่างภาครัฐกับชุมชนโดยมีชุมชนเป็นผู้นำ ทั้งที่หนึ่งในวัตถุประสงค์ของเครื่องมือ OECMs ภายใต้อนุสัญญาว่าด้วยความหลากหลายทางชีวภาพ คือการให้คุณค่าและสิทธิแก่ชุมชนท้องถิ่นและชนพื้นเมืองในการบริหารจัดการพื้นที่และใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน
“การรับรอง ‘เลชุมชน จะนะ–เทพา’ เป็น OECMs จึงไม่ใช่เพียงการเพิ่มพื้นที่อนุรักษ์เพื่อให้บรรลุเป้าหมายเชิงตัวเลขเท่านั้น แต่คือการยอมรับบทบาทของชุมชนท้องถิ่นในฐานะผู้ดูแลและบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติด้วยตนเอง และทำให้งานของชุมชนได้รับการคุ้มครองและมีน้ำหนักมากขึ้นเมื่อต้องเผชิญกับภัยคุกคามจากการพัฒนาพื้นที่ทะเลและชายฝั่งที่อาจทำลายความหลากหลายทางชีวภาพ”
รุ่งเรือง ระหมันยะ นายกสมาคมรักษ์ทะเลจะนะ กล่าวว่า
“การทำเลชุมชนคือการที่ชุมชนมีส่วนร่วมในการดูแลทะเลและมีส่วนร่วมในการตัดสินใจร่วมกับภาครัฐต่อการพัฒนาใด ๆ ก็ตามที่จะส่งผลกระทบทะเลและชายหาดหน้าบ้านของพวกเรา ที่ผ่านมา ชาวบ้านร่วมกับอาจารย์จากมหาวิทยาลัยหลายแห่งในการเก็บข้อมูลและตรวจสอบข้อมูล ซึ่งยืนยันว่าพื้นที่ตรงนี้มีความอุดมสมบูรณ์ มีความหลากหลายทางชีวภาพสูง
“การมี OECMs หรือเลชุมชนเป็นเหมือนการรักษาหม้อข้าวหม้อแกงของชาวบ้านไว้ไม่ให้ใครมาทุบทำลาย กระบวนการให้ความยินยอมโดยสมัครใจ ล่วงหน้าและได้รับข้อมูลอย่างเพียงพอ (FPIC) ทำให้ชุมชนชายฝั่งได้ร่วมกันกำหนดข้อตกลงในการดูแลทะเล หลายชุมชนตื่นรู้ในเรื่องนี้แล้ว เขารู้ว่าถ้าทะเลเกิดวิกฤตก็ขาดรายได้ และไม่มีความมั่นคงทางอาหาร ชุมชนมีส่วนอย่างมากในการตัดสินใจว่าสิ่งจะเลือกการพัฒนาพื้นที่ทะเลหน้าบ้านแบบไหน และวันนี้พวกเราพร้อมแล้วที่จะมีส่วนร่วมในกระบวนการตัดสินใจและดูแลทะเลร่วมกัน”
บีเย็าะ อำพันนิยม ประธานวิสาหกิจชุมชนกลุ่มสตรีแปรรูปอาหารทะเลบ้านนาทับ กล่าวว่า
“เราอยากทำเลชุมชนเพราะอยากให้เลบ้านเราสมบูรณ์ ถ้าทะเลสมบูรณ์ทุกคนในชุมชนก็ยิ้มแย้มแจ่มใส ออกทะเลไปก็ได้ปลากลับมาแล้วนำไปขาย มีรายได้หล่อเลี้ยงสมาชิกในบ้าน ทำให้ไม่เกิดปัญหาครอบครัว เศรษฐกิจชุมชนก็ดีขึ้น นอกจากจะมีคนที่มีรายได้จากการจับสัตว์น้ำแล้ว ก็มีคนที่มีรายได้จากการถักอวน ปลดสัตว์น้ำออกจากอวน และแปรรูปอาหารทะเล และเรายังมั่นใจในอาหารที่เรากินว่าสด สะอาด ไม่มีสารปนเปื้อนและรู้ที่มา นี่คือประโยชน์ที่จับต้องได้จากการทำเลชุมชน”
การรับรอง “เลชุมชน จะนะ-เทพา” เป็นพื้นที่ OECMs จะช่วยเสริมความมั่นคงให้กับการอนุรักษ์ที่ชุมชนดำเนินการมาอย่างต่อเนื่อง ทำให้กติกา องค์ความรู้ และการดูแลทรัพยากรของชุมชนได้รับการยอมรับในระดับนโยบาย พร้อมเชื่อมโยงกับเป้าหมายของประเทศไทยในการการคุ้มครอง ฟื้นฟู และใช้ประโยชน์จากความหลากหลายทางชีวภาพอย่างยั่งยืน
กรีนพีซ ประเทศไทย เครือข่ายชุมชนชายฝั่งอำเภอจะนะและอำเภอเทพา พร้อมด้วยเครือข่ายภาคประชาชน เรียกร้องให้สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม พิจารณารับรอง “เลชุมชน จะนะ-เทพา” เป็นพื้นที่ OECM โดยชุมชน ผ่านกระบวนการที่โปร่งใส มีส่วนร่วม และเคารพต่อเจตนารมณ์ของชุมชนชายฝั่ง เพื่อให้ทะเลและชายฝั่งจะนะ-เทพายังคงเป็นแหล่งอาหาร แหล่งชีวิต แหล่งวัฒนธรรม และมรดกทางธรรมชาติของคนรุ่นปัจจุบันและคนรุ่นถัดไป
หมายเหตุ
[3] 5 พื้นที่ OECMs ของประเทศไทย
ข้อมูลเพิ่มเติมติดต่อ
รุ่งทิพย์ กัณหริ นักสื่อสารงานรณรงค์ กรีนพีซ ประเทศไทย
อีเมล [email protected] โทร.065 414 5029
